PEMBIAYAAN DI BAWAH DPN3:

CABARAN DAN PELUANG

Oleh: Abd Rahaman Rasid

Bank Pertanian Malaysia

1.          PENDAHULUAN

Kertas ini membentangkan senario pembiayaan pertanian di negara ini, peranan BPM yang telah dimainkan semasa DPN3 dan cabaran serta peluang pembiayaan pertanian yang di tahun-tahun akan datang.

2.          PEMBIAYAAN SEKTOR PETANIAN

2.1      Pembiaya Sektor Pertanian

Mengikut Bank Negara Malaysia (BNM), empat badan yang membiayai sektor pertanian ialah sistem perbankan, agensi pembangunan, institut kredit luar bandar, dan pertubuhan & koperasi. Berdasarkan baki pada Disember 2000, institusi-institusi ini membiayai RM14.3 bilion bagi aktiviti pertanian, perhutanan, penternakan dan perikanan. Baki pembiayaan oleh institusi di atas adalah seperti dalam Jadual 1.

Jadual 1

Kredit Pertanian

Baki Pembiayaan Pada Disember 2000

Sumber:  Bank Negara Malaysia, Laporan Tahunan 2000

            Bank Pertanian Malaysia, Laporan Tahunan 2000.

Sistem perbankan adalah pembiaya utama sektor pertanian dengan jumlah syer 84% yang bernilai RM12 bilion dan diikuti oleh institusi kredit luar bandar, 15%. Dari sudut institusi, Bank Pertanian menguasai 14.7% syer kredit pertanian yang bernilai RM2.1 bilion pada akhir 2000.

Pembiayaan pertanian oleh sistem perbankan masih rendah di mana pembiayaan sektor tersebut adalah 2.6% daripada jumlah pembiayaan sistem perbankan yang sebanyak RM454.2 bilion (Jadual 2)

Jadual 2

Sistem Perbankan

Pembiayaan Pertanian Pada Disember 2000

Sumber: Bank Negara Malaysia, Laporan Tahunan 2000.

2.2          Nisbah Pembiayaan-KDNK

Jika diukur dalam konteks KDNK, pembiayaan sektor pertanian juga rendah. Berdasarkan baki pembiayaan sektor pertanian RM14.3 bilion dan KDNK pertanian adalah RM18.2 bilion pada 2000, nisbah pembiayaan pertanian kepada KDNK pertanian adalah 0.8. Pencapaian ini rendah berbanding dengan nisbah jumlah pembiayaan sistem perbankan kepada jumlah KDNK, iaitu 2.2. (Jumlah pembiayaan: RM454.2 bilion, KDNK:RM209 bilion).

2.3    Faktor Sistem Perbankan Kurang Membiayai Sektor Pertanian

Mengapa sistem perbankan kurang menyalurkan pinjaman kepada sektor pertanian? Soalan ini layak dijelaskan oleh Bank Negara selaku regulator sistem perbankan. Sungguhpuh begitu, ada beberapa faktor yang dijangka mendorong kepada keadaan ini.

(i)    Risiko Pertanian

Pembiayaan sektor pertanian dianggap lebih berisiko berbanding pembiayaan harta benda, perkilangan, kredit penggunaan, kenderaan dan pengangkutan. Sektor pertanian berhadapan dengan benda hidup, bernyawa dan terdedah kepada jangkitan penyakit, kemarau, tanah runtuh dan penyakit. Ada risiko ini sukar diramalkan dan kadang-kadang sukar dikawal.

(ii)    Pemadanan (matching) Sumber dengan Pembiayaan

Kecuali Tabung-Tabung Kerajaan seperti Tabung Untuk Makanan yang mempunyai tempoh matang 8 tahun, sebahagian besar sumber dana sistem perbankan adalah bersifat jangka pendek sedangkan kebanyakan aktiviti pertanian bersifat jangka sederhana dan berjangkapanjang. Secara relatif, sistem perbankan lebih berminat membiayai aktiviti yang mempunyai tempoh pinjaman yang lebih pendek supaya dipadankan dengan tempoh sumber dana berjangka pendek.

(iii)          Kekurangan Kepakaran

Sistem perbankan membiayai semua jenis aktiviti ekonomi berbanding Bank Pertanian yang membiayai sektor pertanian sahaja. Oleh itu, secara relatif sistem perbankan mempunyai kurang kepakaran dan pengalaman dalam menilai dan mempertimbangkan pinjaman pertanian berbanding dengan BPM. BPM sendiri ada menerima permohonan pinjaman pelanggan bank-bank lain kerana mereka tidak mempunyai pengetahuan dalam menilai projek pertanian tertentu.

(iv)          Pertanian Bukanlah Sektor yang Diutamakan

Dari sudut sistem perbankan, pertanian bukanlah sektor yang diutamakan. Tidak ada pembiayaan minimum atau maksimum bagi sektor pertanian yang dikenakan oleh Bank Negara kepada sistem perbankan.

3.          PERANAN BPM

3.1    Latar Belakang Penubuhan

Bank Pertanian Malaysia (BPM) adalah sebuah badan berkanun yang ditubuhkan pada 1969 di bawah Akta Parlimen 1969. Sejarah penubuhan BPM adalah ekoran daripada resolusi Kongres Ekonomi Bumiputera Kedua yang mengesyorkan agar Kerajaan menubuhkan sebuah institusi kewangan, khusus memberi kemudahan pinjaman untuk sektor pertanian.

Syor ini diutarakan kerana pada tahun 60-an ramai petani dan nelayan yang kebanyakannya Melayu tertekan oleh cengkeman orang tengah yang menyediakan modal pertanian. Bank perdagangan pula kurang berminat membiayai aktiviti pertanian kerana kebanyakannya dikerja secara kecil dan tidak ekonomik. Kegagalan menyediakan cagaran oleh petani tambah menyukarkan mereka mendapatkan pinjaman dari bank perdagangan.

Idea menubuhkan sebuah "bank pertanian" menjadi kenyataan pada akhir tahun 60-an apabila Kerajaan memutuskan bagi memajukan projek tanaman padi di Pengairan MUDA. Kos pembinaan infrastruktur Pengairan Muda dibiayai oleh pinjaman Bank Dunia dan di dalam perjanjian pinjaman, Bank Dunia mensyaratkan supaya Kerajaan Malaysia menubuhkan sebuah badan bagi mengendalikan kredit pusingan pengeluaran padi di kalangan penanam padi.

3.2          Objektif Penubuhan

Mengikut Akta BPM 1969, Objektif penubuhan BPM adalah seperti berikut:

(i)  Menggalakkan kemajuan pertanian yang sempurna di dalam Malaysia atau di mana-mana bahagiannya;

(ii) Menyelaras dan menyelia bantuan kredit dari kumpulan wang awam untuk maksud pertanian kepada orang perseorangan, kumpulan orang samada diperbadankan atau tidak;

(iii) Mengadakan kemudahan pinjaman, pendahuluan dan kredit untuk kemajuan pertanian termasuk penghasilan dan pemasaran;

 (iv)   Menyelenggara wang simpanan khususnya dalam bidang pertanian, dan bagi mencapai tujuan ini, ia menerima wang simpanan dan deposit masa.

3.3    BPM Pembiaya Utama Sektor Pertanian

Setelah beroperasi selama 30 tahun, BPM dianggap sebagai pembiaya utama sektor pertanian. Ini berdasarkan syer baki pembiayaan oleh BPM sebanyak 15% pada akhir 2000, iaitu setelah mengambil kira ada 70 bank perdagangan, syarikat kewangan dan bank saudagar sebelum penggabungan mereka kepada 10 kumpulan bank utama. Sumbangan BPM ini sungguh bermakna kerana lebih 60% penerima pinjaman adalah pengusaha kecil dan sederhana yang mengerjakan aktibiti pertanian yang umumnya tidak berpeluang memperolehi kemudahan pinjaman daripada institusi perbankan komersil.

 BPM membiayai hampir semua jenis komoditi pertanian. Bagi tempoh 1996-2000, BPM telah meluluskan pinjaman sebanyak RM3.8 bilion dan pecahan kelulusan mengikut komoditi adalah seperti jadual berikut:

Jadual 3

BANK PERTANIAN MALAYSIA

Kelulusan Pinjaman 1996-2000

Sumber: Bank Pertanian Malaysia  

3.4          Pembiaya Pengeluaran Makanan

Isu kenaikan harga barangan makanan utama seperti ayam, ikan dan sayur-sayuran terus dibincangkan sehingga ke hari ini. Kenaikan harga makanan ini adalah berpunca antaranya kekurangan aktiviti pengeluaran makanan dalam negeri serta kenaikan kos makanan yang diimport. Bagi menggalakkan pelaburan dalam sektor makanan, pada tahun 1993, Kerajaan melalui Bank Negara memperkenalkan Tabung Untuk Makanan (TUM).

Tabung ini menyediakan dana pinjaman kepada pengeluar makanan tempatan dengan kadar faedah pinjaman 3.75%. Sehingga kini, sejumlah RM 1,300 juta telah diperuntukkan oleh Bank Negara di bawah Tabung ini. Kemudahan pinjaman ini ditawarkan oleh semua bank perdagangan, syarikat kewangan, Bank Islam, Bank Industri dan Bank Pembangunan. Mulai 15 Julai 2001 pinjaman ini ditawarkan Bank Pertanian sahaja.

Bank Pertanian telah memainkan peranan yang besar dalam menjayakan Tabung Untuk Makanan. Sehingga Jun 2001, BPM telah meluluskan 3,636 pinjaman bernilai RM544.09 juta berbanding dengan 4,763 pinjaman bernilai RM978.07 juta, iaitu jumlah kelulusan keseluruhan Tabung ini (Jadual 4). Ini bererti syer BPM dari segi bilangan dan nilai kelulusan adalah masing-masing 76% dan 56% daripada jumlah kelulusan Tabung.

Jadual 4

Pembiayaan Tabung Untuk Makanan

Jumlah Kelulusan Pinjaman Sehingga 30 Jun 2001*

Sumber:           Bank Negara Malaysia

                            Bank Pertanian Malaysia

Nota: (*) Kelulusan terkumpul sejak Tabung ini dilancarkan pada tahun 1993.

3.5          Pinjaman Industri Kecil dan Sederhana

Dana bagi pinjaman ini telah dilancarkan oleh Bank Negara pada Januari 1998. Objektif dana ini adalah untuk meningkatkan pengeluaran dalam sektor pembuatan, industri berasaskan pertanian dan industri khidmat sokongan. Sehingga kini peruntukan dana yang disediakan oleh BNM adalah RM2.25 bilion. Kemudahan ini ditawarkan oleh kebanyakan bank tempatan, Bank Pertanian, Bank Industri, Bank Pembangunan dan MIDF.

Bagi BPM, kemudahan pinjaman ini adalah untuk membiayai projek yang berasaskan pertanian sahaja. Sejak Tabung ini dilancarkan pada Januari 1998 dan ‘ditutup’ pada 3 April 2000 (lebih dikenali sebagai TIKS1) BPM telah meluluskan RM158.4 juta kepada 183 peminjam.

Pada 15 April 2000 TIKS2 dilancarkan dan ia dikendalikan oleh Credit Guarantee Corporation (CGC). Bagaimanapun, BPM ‘tidak menyertai’ pakej ini disebabkan oleh industri berasaskan pertanian (agrobased industry) telah dikeluarkan daripada skop pembiayaan TIKS2.

Sungguhpun begitu, dalam Rancangan Malaysia Kelapan, Kerajaan telah meluluskan peruntukan RM68.8 juta bagi membolehkan BPM melaksanakan program pembiayaan IKS nya sendiri.  

3.6    Skim Pembiayaan Masyarakat Perdagangan dan Perindustrian Bumiputera (Skim MPPB)

Dalam Rancangan Malaysia Ketujuh dan Rancangan Malaysia Kelapan, BPM melibatkan diri dalam membangunkan masyarakat perdagangan dan perindustrian Bumiputera (MPPB). Kemudahan pinjaman disediakan kepada usahawan Bumiputera bagi memajukan syarikat dan peniagaan mereka yang berasaskan pertanian.

Sehingga Jun 2001, sebanyak RM15.8 juta telah diluluskan di bawah Skim ini kepada 103 pelanggan (Peruntukan Rancangan Malaysia Ketujuh adalah RM15 juta). Di bawah Rancangan Malaysia Kelapan, BPM mendapat peruntukan MPPB sebanyak RM33 juta.  

3.7    Skim Pembiayaan Mekanisasi dan Automasi Pertanian (Skim       MAP)

Skim Pembiayaan Mekanisasi dan Automasi Pertanian (Skim MAP) telah disediakan dalam Rancangan Malaysia Ketujuh dan Rancangan Malaysia yang menyediakan kemudahan pinjaman bagi pembelian jentera, mesin dan alat automasi bagi meningkatkan produkviti sektor pertanian.

Kemudahan pembiayaan MAP diharapkan dapat membantu negara dalam usaha memodenkan sektor pertanian serta sebagai strategi bagi mengatasi masalah kekurangan buruh dalam sektor pertanian. Peruntukan Rancangan Malaysia Ketujuh untuk Skim MAP adalah RM5 juta dan sehingga Jun 2001 BPM telah meluluskan pinjaman sebanyak RM6.8 juta kepada 32 pelanggan.

Program pembiayaan MAP diteruskan dalam Rancangan Malaysia Kelapan dimana dana yang disediakan oleh Kerajaan adalah RM17.9 juta.

3.8 Pinjaman Komersil BPM

Disamping kemudahan pembiayaan dari peruntukan Kerajaan dan Bank Negara, BPM menyediakan pinjaman komersil yang dibiayai oleh deposit pasaran. Kemudahan ini membiayai aktiviti pertanian komesil seperti bank perdagangan lain di mana kadar faedah pinjaman akan ditentukan oleh kos dana semasa.

Pinjaman komersil membiayai semua jenis projek asalkan ia berkaitan dengan aktiviti pertanian iaitu penanaman, perikanan dan penternakan serta ia merangkumi aktiviti pengeluaran, pemprosesan, pembuatan dan pemasaran keluaran pertanian.

4.    CABARAN DAN PELUANG

Cabaran dan peluang dalam pembiayaan pertanian berkait secara langsung dengan cabaran ekonomi yang dihadapi oleh negara, umpamanya perkembangan antaraba