PELUANG PEMBIAYAAN DALAM SEKTOR MAKANAN

Oleh:

Abd Rahaman Rasid

Bank Pertanian Malaysia

 1.                      PENDAHULUAN

Terlebih dahulu saya mengucapkan terima kasih kepada Jabatan Pengairan dan Saliran Malaysia yang menganjurkan Persidangan Tahunan MANCID Ke-8 kerana memberi peluang kepada Bank Pertanian Malaysia membentangkan kertas kerja yang bertajuk "Peluang Pembiayaan Dalam Sektor Makanan".  Kandungan Kertas ini selari dengan tema persidangan, iaitu ‘peluang-peluang dalam pertanian.

 2.                      MASA DEPAN SEKTOR PERTANIAN DAN MAKANAN

 2.1           Latarbelakang

Apabila membincangkan sektor makanan ia tidak lari daripada membincangkan sektor pertanian dan ekonomi negara. Sumbangan sektor pertanian kepada jumlah ekonomi (Keluaran Dalam Negara Kasar, KDNK) pada tahun 2000 dijangkakan 12.8% dan 12.6% pada tahun 2005 (Jadual 2). Sektor pertanian akan terus berkembang sekurang-kurangnya 2.1% bagi tempoh 2000-2005.

Jadual 1

Gabungan Produk : Sumbangan Kepada KDNK Pertanian

Nota: (*) terdiri daripada padi, ternakan, perikanan, sayur-sayuran dan buah-buahan.

Sumber: Kementerian Pertanian Malaysia, “Briefing to MTEN”.

Pada tahun 2000, 29.4% daripada kek KDNK sektor pertanian adalah daripada komoditi makanan dan bakinya sebanyak 67.2% disumbangkan oleh tanaman industri (Jadual 1). Bagi tempoh 2000-2005 pengeluaran komoditi makanan dijangka berkembang 5.1% setahun (semakan; DPN3: 3.1%); dan pada tahun 2005, kek komoditi makanan kepada KDNK pertanian dijangka meningkat kepada 47.8%, dan 51.6% pada 2010.

Jadual 2

KDNK :Sumbangan Sektor Pertanian dan Makanan

Sumber: Kementerian Pertanian Malaysia, “Briefing to MTEN”.

Jadual 2 menunjukkan sumbangan sektor makanan kepada ekonomi negara dianggarkan 3.8% pada 2000. Kesan Keputusan Kerajaan mahu meningkatkan pengeluaran makanan kepada RM12.5 bilion pada 2005 berbanding sasaran RM6.1 bilion dalam DPN3, sumbangan sektor makanan kepada KDNK dijangka meningkat kepada 6% pada tahun 2005.  

2.2          Dasar Pertanian Negara

Masa depan ekonomi, sektor pertanian dan makanan banyak bergantung kepada dasar negara terhadap sektor pertanian semasa Kerajaan merancang rancangan pembangunan lima tahunnya. Tahun 2001-2005 adalah era Rancangan Malaysia Kelapan (RMKe8) dan kita jangkakan dasar ekonomi makro bagi RMke8 akan dibentangkan oleh Kerajaan dalam Parlimen tidak lama lagi.

Bagi sektor pertanian dan makanan, negara telah pun ada Dasar Pertanian Negara Ketiga, DPN3 (1998-2010), oleh itu masa depan sektor pertanian dan makanan dapat dilihat dengan jelas dalam DPN3 di samping dasar-dasar semasa Kerajaan terhadap sektor ini.

Sektor pertanian dan makanan sentiasa mempunyai masa depan yang cerah kerana peranan asasnya menyediakan makanan kepada penduduk negara ini. Sungguhpun kita boleh bergantung kepada import makanan tertentu, tetapi atas dasar keselamatan negara, contohnya risiko peperangan dan sekatan perdagangan dunia (seperti yang berlaku kepada Iraq), Malaysia wajib mengeluarkan makanan asasnya seperti padi, ubi, sayur-sayuran, ikan dan daging walaupun kos pengeluarannya tinggi berbanding dengan kos mengimport.

Analisis peluang pelaburan dan pembiayaan dalam sektor pertanian tidak sempurna tanpa mengupas aspek-aspek penting Dasar Pertanian Negara. Dua objektif utama DPN3 adalah “meningkatkan pengeluaran makanan, dan yang keduanya adalah “meningkatkan produktiviti dan daya saing sektor pertanian”.

2.3          Peningkatan Pengeluaran Makanan

Objektif meningkatkan pengeluaran makanan adalah bertujuan bagi mengurangkan kos bil makanan yang diimport yang sentiasa terdedah kepada risiko harga antarabangsa. Pada tahun 2000, jumlah import makanan dianggarkan RM11.2 bilion berbanding dengan eksportnyanya, RM6.9 bilion; ini bererti defisit perdagangannya ialah RM4.3 bilion. Dengan strategi meningkatkan makanan, defisit ini dijangka berkurangan kepada RM2.6 bilion pada 2005 dan menjadi surplus RM0.4 bilion pada 2010.

Strategi menambahkan sumber bekalan makanan dalam negeri bukan sahaja dapat mengurangkan tekanan inflasi yang diimport bahkan juga oleh mainan pengeluar-pengeluar makanan dalam negara sendiri.

2.4          Peningkatan Produktiviti dan Daya Saing

Objektif meningkatkan produktiviti dan daya saing sektor pertanian adalah bagi membolehkan sektor pertanian bersaing di peringkat global tanpa melupakan persaingannya dengan sektor lain dalam negara ini, khususnya sektor perkilangan.

Konsep “globalisasi dan liberalisasi” di bawah Pertubuhan Perdagangan Dunia (World Trade Organisation, WTO) sudah menjadi buah mulut dalam kamus ekonomi antarabangsa dewasa ini.

Di bawah konsep ini, negara di dunia sudah menjadi “satu” dan di bawah WTO dan AFTA, menjelang 2003 (AFTA) dan 2005 (WTO) perdagangan antara negara-negara haruslah bebas tanpa sekatan.

Dalam konteks pertanian negara, negara harus bersedia menerima import barangan pertanian yang lebih murah (kerana tiada tariff) sekiranya negara tidak berupaya mengeluarkan barangan dengan kos yang kompetitif. Dari segi perdagangan pula, eksport pertanian kita tidak boleh menembusi pasaran antarabangsa sekiranya barangan yang dijual mahal lebih mahal berbanding dengan negara pengeluar lain, terutamanya oleh jiran kita Thailand dan Indonesia.

Komponen kedua “objektif meningkatkan produktiviti dan daya saing sektor pertanian” ialah untuk meningkatkan industri nilai tambah dalam sektor pertanian, yang umumnya dikenali sebagai industri hiliran.

Kebanyakan industri hiliran adalah berbentuk industri pemprosesan atau pembuatan hasil-hasil pertanian, dan pertumbuhan industri ini memberi kekuatan langsung kepada sesuatu pertanian asas. Industri tanaman kelapa sawit, contohnya, menjadi produktif dan kuat dengan adanya industri pemprosesan minyak sawit dan industri makanan yang berasas minyak sawit.

3.0          PELUANG DALAM SEKTOR MAKANAN

3.1          Sasaran Pengeluaran Makanan, 2000-2005

Bagi tempoh 2000-2005, Kerajaan telah mengunjurkan RM81.5 bilion nilai jualan bagi pengeluaran pertanian di mana 98% daripadanya adalah berkaitan dengan makanan (Jadual 3). Secara purata, nilai pengeluaran tahunan sektor makanan bagi tempoh di atas adalah RM13.6 bilion.

Jadual 3

Jumlah Jualan Pertanian 2000-2005: RM81.5 bilion

Sumber: Jabatan Pertanian, “Taklimat Penglibatan Institusi Perbankan Dan Syarikat Insurans Dalam Sektor Pertanian Pertanian”, Oktober 2000.

Komoditi Tanaman

3.2          Buah-buahan

Dasar

Berdasarkan DPN3, objektif industri buah-buahan adalah,

·        Mempastikan bekalan buahan segar yang mencukupi bagi keperluan tempatan dan industri pemprosesan,

·        Memajukan industri buah-buahan terpilih yang mempunyai kelebihan strategik bagi tujuan eksport buahan tropika segar dan produk buah-buahan.

Sasaran

Sasaran nilai jualan buah-buahan bagi tempoh 2000-2005 adalah RM8.81 bilion atau purata RM1.75 bilion setahun. Bagi menampung pertambahan buah-buahan, keluasan fizikal tanaman ini dijangka bertambah daripada 260,000 hektar pada 2000 kepada 457,990 hektar pada 2005, iaitu bertambah sebanyak  197,990 hektar.

15 jenis buah yang akan dimajukan semasa DPN3, tetapi 10 jenis buah-buahan berikut menjadi keutamaan, iaitu:

·        Nenas

·        Tembikai

·        Betik

·        Belimbing besi

·        Limau (Limau bali & oren mendarin)

·        Mangga

·        Jambu batu

·        Nangka

·        Durian

Bagi industri pemprosesan, tiga jenis buah-buahan yang diberi keutamaan adalah nanas, jambu batu dan nangka.

Zon Pengeluaran Buah-Buahan

Berdasarkan kesesuaian agroiklim adalah mustahak diketahui jenis buah-buahan mengikut zon pengeluaran buah-buahan yang ditetapkan. Jadual 4 menunjukkan buah-buahan mengikut negeri-negeri.

Jadual 4

Zon Pengeluaran Buah-Buahan

Sumber: Jabatan Pertanian Malaysia, “Dasar Pertanian Negara Ketiga Dan Transformasi Sektor Pertanian”, 20 Ogos 2000.

Taman Kekal Pengeluaran Makanan (TKPM)

Bagi menggalakkan pembangunan industri pengeluaran makanan, Kerajaan telah mengujudkan TKPM. TKPM adalah kawasan rezab tanah Kerajaan negeri yang telah dikhaskan bagi pengeluaran makanan termasuklah buah-buahan. Kemudahan infrastruktur seperti pembersihan kawasan, jalan ladang, perparitan dan bekalan air & api akan disediakan di kawasan ini. Mengikut perancangan Jabatan Pertanian, bagi tempoh 2001-2005, seluas 33,900 hektar akan dimajukan dengan buah-buahan terpilih di bawah TKPM.

Sektor Swasta

Sektor swasta berperanan memajukan secara komersil bagi buah-buahan segar dan diproses untuk pasaran tempatan dan eksport. Adalah dijangkakan seluas 104,200 hektar tanah di seluruh negara boleh dimajukan oleh sektor swasta dengan tanaman buah-buahan.

Potensi Eksport Buah-Buahan

Beberapa jenis buah-buahan Malaysia sudah pun menembusi pasaran antabangsa. Daripada Jadual 5, dalam tahun 1999, nilai eksport bagi lima buah-buahan, iaitu tembikai, betik, durian, pisang dan belimbing besi adalah RM239.1 juta. Tembikai adalah yang paling banyak dieksport dari segi nilai, iaitu RM61.7 juta, diikuti oleh betik dan durian.

Jadual 5

Buah-buahan Terpilih Malaysia: Eksport Pada1999

Sumber: Jabatan Pertanian Malaysia, “Dasar Pertanian Negara Ketiga Dan Transformasi Sektor Pertanian” 20 Ogos, 2000.

Daya Maju Projek

Daya maju projek dapat membantu usahawan memilih projek yang sesuai kepada mereka. Dari Jadual 6, belimbing adalah pelaburan terbaik kerana pulangannya 63% setahun bagi setiap ringgit pelaburan. Pilihan kedua adalah tanaman nanas dan limau madu, tetapi nanas harus menjadi pilihan kerana tempoh bayar baliknya lebih singkat berbanding limau madu.

Jadual 6

Buah-buahan Terpilih : Daya Maju

Sumber: Jabatan Pertanian,” Taklimat Penglibatan Institusi Perbankan Dan Syarikat Insurans Dalam Sektor Pertanian”, Oktober 2000.

3.3          Sayur-sayuran

Dasar

Berdasarkan DPN3, objektif industri sayur-sayuran adalah,

·        Mempastikan bekalan sayur segar yang mencukupi bagi keperluan tempatan dan juga keperluan industri pemprosesan,

·        Meningkatkan eksport sayuran segar dan produk sayur-sayuran.

Sasaran

Sasaran pengeluaran dan keluasan yang diperlukan bagi tanaman sayur-sayuran adalah seperti dalam  jadual berikut:

Jadual 7

Sayur-Sayuran: Jualan, Pengeluaran dan Kawasan

Nota: Anggaran kawasan 2000: 14,690 hektar

Sumber: Jabatan Pertanian, “Taklimat Penglibatan Institusi Perbankan Dan Syarikat Insurans Dalam Sektor Pertanian”.

Peluang pelaburan dalam industri ini cerah samada bagi tujuan pasaran tempatan dan eksport. Data pada tahun 1995 menunjukkan Malaysia adalah pengimport bersih sayuran segar, dimana nilai import pada tahun tersebut adalah RM559.6 juta berbanding dengan eksportnya RM100.4 juta. Begitu juga sayur-sayuran diproses, Malaysia mengimport RM123.8 juta berbanding dengan eksport, RM60.0 juta.

Sayur-sayuran utama yang diimport adalah bawang besar, bawang putih, lobak merah, kobis bunga, kobis, kacang pis, cili kering dan ubi kentang. Eksport sayuran pula adalah timun, bayam, kacang panjang, cili, sawi dan kailan.

Bagi memenuhi pen